منظور از انواع طراحی پلان معماری چیست؟ سوالی که ذهن خیلی از دانشجویان و معماران را درگیر می کنه. وقتی قصد داریم پروژه ای را شروع کنیم اینکه از چه مدل طراحی پلان استفاده کنیم اهمیت زیادی داره. زیراکه مدل انتخابی طراحی پلان با موضوع پروژه در ارتباط مستقیم قرار داره. در این مقاله به بررسی انواع طراحی پلان بر اساس مفاهیم که شامل: کانسپت / مقررات ملی / دیاگرام ها / عملکردها / ساختمان های بلندمرتبه و اقلیم است می پردازیم.

انواع طراحی پلان چیست؟

در اصل پلان های معماری را بر اساس 4 دسته بندی که هر دسته بین دو تا پنج زیرگروه داره میتوان طراحی کرد :

حجم	پلان	مفاهیم	برداشت
طبیعت	سامانه‌ای	کانسپت	اتود پلان
معماری مصنوع	تحلیلی	مقررات ملی	کلاژ
تحلیلی	جنرال	بلندمرتبه سازی	—
—	—	دیاگرام	—
—	—	عملکرد	—
—	—	اقلیم	—

بر همین اساس پلان ها بر اساس 4 دسته اصلی یعنی حجم / پلان / مفاهیم و برداشت دسته بندی می شود. اما آنچه که در ادامه به بررسی آن خواهیم پرداخت طراحی پلان از مفاهیم است.

انواع طراحی پلان بر اساس مفاهیم

در ادامه به بررسی مجزای هر مدل طراحی پلان و همچنین مثال موردی برای هر کدام خواهیم پرداخت.

طراحی پلان بر اساس کانسپت

اولین قدم قبل از ورود به طراحی پلان بر اساس کانسپت، شناخت کانسپت است. ما در وبسایت ایکور آموزش های متعددی در این زمینه برای رفاه حال شما قرار دادیم از جمله: روند تبدیل یک ایده خام به فرم معماری (مرحله به مرحله) و اشتباهات رایج دانشجویان در ارائه کانسپت معماری + روش اصلاح

گام دوم در طراحی پلان بر اساس کانسپت مطالعات زیاد و تحلیل و بررسی است. دو مهارتی که در این بخش بهت کمک خواهد کرد:

• تحلیل فرم
• دانش فلسفه
• تاریخ معماری

نمونه موردی طراحی پلان بر اساس کانسپت یکی از انواع طراحی پلان :

نام فضا : مقبره شاه نعمت الله

تحلیل فرم :

• ورودی دید شخص به گنبد
• چله خونی
• سکوی دارای پله
• فضای مکث
• مقبره
• چهارباغ

فلسفه :

در قسمت ورودی پنجره ای کوچک قرار داره که گنبد مقبره از آن مشخص است. و این نشان میده که شاه نعمت الله شخص را از سرگشتگی وارد مسیر سعادت و او را هدایت می کند.

در گام بعد شخص وارد فضایی می شود که به نوعی چله خانه است.(تعبیری از اینکه شخص بعد از گذشت 40 روز پاک می شود) تا برای ورود به مقبره و حضور در مقابل شاه نعمت الله آماده می شود.

در گام سوم، شخص بعد از گذر از از سکوی چله خان وارد فضایی می شود که به تعبیری باید 6 روز در آنجا باشد زیراکه به تازگی مطهر شده و هنوز امادگی لازم برای حضور در مقابل شیخ را ندارد.

گام چهارم که مرحله آخر است. شخص با دیدن مقبره به مرحله کمال و سعادت می رسد و وارد بهشت یعنی همان چهار باغ می شود.

• ویدئو ترسیم مقطع از مقبره شاه نعمت الله :

نکته * 💡

یکی از کاربردهای اصلی مدل طراحی پلان بر اساس کانسپت، برای شرکت کنندگان آزمون اسکیس ورود به مقطع ارشد معماری است. فقط این مدل طراحی پلان را باید قبل از آزمون تمرین کنید. به شکل نمونه موردی در دوره کنکور اسکیس ارشد معماری | دوره رایگان آمادگی آزمون، دقیقا یکی از سوالات دوره های قبل کنکور اسکیس را به همین روش برای شما بررسی و حل کردیم.

پلان بر اساس مقررات ملی ساختمان

قطعا به عنوان یک دانشجوی معماری یا معمار عبارت مقررات ملی ساختمان، نظام مهندسی و کتاب های مقررات ملی ساختمان را برای یکبار هم شنیده اید. یک مرحله بسیار مهم برای هر معماری آزمون نظام مهندسی است. در این بخش به نکاتی از مباحث 3/4/6/8/13/15/19 از مباحث مقررات ملی ساختمان می پردازیم. و برای هر مبحث سه الی 5 نکته مهم و کاربردی را بررسی خواهیم کرد.

• ویدئوی آموزش پلان بر اساس مقررات ملی ساختمان :

مبحث 3 مقررات ملی ساختمان

• حفاظت ساختمان در برابر حریق :

موضوع حفاظت ساختمان در برابر حریق شامل :

1. راه های خروجی ساختمان: خروجی های ساختمان ها جهت فرار هنگام حریق باید بدون هر گونه مانع طراحی شده باشه.
2. راه های خروج باید در مکان هایی از ساختمان طراحی بشن که از همه جا دید و در تمام زمان ها دسترسی داشته باشن.
3. در راه های خروجی هر چی در داریم باید حداقل 80 سانت عرض داشته باشه.
4. اگر درهای خروجی برای عبور معلولین نباشه باید حداقل 60 سانت براش در نظر گرفت.

• طراحی پله در این موارد ممنوع است:

1. در حداقل ترین حالت عرض راه پله باید 110 سانت داشته باشه.
2. اگر در راه های خروجی از پله های مارپیچ استفاده میشه فقط ظرفیت حداکثر 5 نفر باید باشه.
3. فاصله گذری بین در ورودی واحد مسکونی تا پلکان حداکثر 10 متر باشد.

اگر به ضوابط بیشتری برای طراحی پله نیاز داری ما در وبسایت اموزش معماری ایکور برای دسترسی سریع و آسان شما، مقاله ضوابط پله در پلان را برای شما آماده کردیم.

مقررات ملی ساختمان مبحث 4

• الزامات عمومی ساختمان :

1. طراحی ها باید به گونه ای باشه که به منظر خیابان ها، محله، طبیعت و ویژگی های ارزشمند لطمه نزنه.
2. ساختمان ها باید از لحاظ فرم، مقیاس، رنگ، مصالح با اجزا پیرامون هماهنگ باشه.
3. کابین آسانسور نباید کنار واحد و فضاهای اقامتی قرار بگیره.
4. سقف حیاط خلوت در هیچ طبقه ای نباید پوشیده باشه.
5. تاسیسات و فضاهایی که امکان حریق داره باید به گونه ای طراحی بشه که در صورت آتشسوزی امکان اطفای حریق و نجات جان انسان ها امکان پذیر باشه.

مبحث 6 مقررات ملی

• بارهای وارد به ساختمان

1. طره های بزرگتر از 1.5 متر احداث نشود.
2. از اختلاف سطح در کف ها جلوگیری شود.
3. پلان ها تا جای ممکن ساده و متقارن در امتداد عمودی طراحی شود.

بحث 8 مقررات ملی ساختمان

• طراحی و اجرای ساختمان با مصالح بنایی :

1. طول ساختمان نباید از 3 برابر عرض یا 25 متر بیشتر باشه.
2. در صورت وجود پیش آمدگی، سقف لازم است.

مقررات ملی ساختمان مبحث 13

• طراحی و اجرای تاسیسات برقی ساختمان :

1. اتاق ترانسفورماتور نباید پله یا شیب بیش از حد مجاز داشته باشه.
2. اگر اتاق فشار، پتجره رو به فضای آزاد داشته باشه، ارتفاعش نباید بیشتر از بلندی تابلوها باشه.
3. ابعاد در اتاق های فشار باید طوری باشه که امکان جابه جایی تابلوها رو داشته باشه.
4. در اتاق های فشار باید ضد حریق باشه.

مبحث 15 مقررات ملی ساختمان

• آسانسور و پله های برقی

1. ساختمان های بیش از 4 طبقه با حداکثر طول مسیر حرکت 10.5 متر وجود آسانسور الزامی است.
2. آسانیور باید در تقاطع آکس های حرکتی طراحی شود.
3. حداکثر فاصله از در ساختمان و در واحدها تا آسانسور 45 متر باید باشد.
4. سطح داخلی دیواره چاه آسانسور در سمت ورودی طبقات، کابیت های بدون درب باید کاملا صاف و بدون برجستگی و فرورفتگی باشد.

بحث 19 مقررات ملی

• عایق حرارتی و انرژی ها

1. جهت گیری ساختمان به سمت جنوب در استفاده از انرژی خورشیدی تاثیر دارد.
2. جهت گیری ساختمان طوری باشه که در مقابل بادهای نامطلوب محافظت شود. از بدهای مطلوب و نسیم جهت تهویه استفاده شود.
3. هر چقدر نسبت پوسته خارجی ساختمان به زیربنا کمتر باشه، انتقال حرارتی هم کمتر میشه.
4. مناطق با انرژی حرارتی زیاد، مدل طراحی متراکم تر و پوسته خارجی نسبت به زیر بنا کمتر می شود.
5. جبه های مطلوب ساختمان شامل: جنوب/ شرق . شمال است که فضای اصلی بهتره رو به جبه های مطلوب باشه.
6. فضای اصلی اگه رو به جنوب باشه، در زمان های سرد قسمتی از گرمای ساختمان از طریق تابش آفتاب تامین میشود.

طراحی پلان ساختمان های بلندمرتب

طراحی با هر موضوعی ضوابط خاص خودش رو داره بنابراین طراحی پلان برای ساختمان های بلندمرتبه هم نکات مختص به خودش رو داره که اینجا بخش کوچکی از این موارد را براتون قرار دادیم:

• ایمنی ساختمان های بلند مرتبه 2 اصل اساسی داره:

1. طراحی یک فضای امن و مقاوم در برابر حریق
2. ایجاد راه فرار مناسب در این ساختمان ها

• ساختمان های بلندمرتبه دو شکل عمده دارن:

1. برج
2. نواری

• گردش افراد در مدل برج ها از طریق هسته مرکزی است و در ساختمان های نواری از طریق راهروهای طویل است.
• پلان برج ها میتونه به صورت سه گوش، چهارگوش، شش گوش، دایره، ستاره حتی Y و X شکل باشه.

• کنترل حریق در این ساختمان ها بسیار زیاد حائز اهمیت است :

1. از تجهیزات مکانیکی برای جریان هوا استفاده می شود.
2. از نیروهای طبیعی جریان هوا هم استفاده می شود.
3. ار روش های مکانیزه برای کنترل دود ناشی از حریق، خصوصا در راهروها استفاده می شود. مثل: کنترل دود از طریق تنظیم فشار در داخل ساختمان

• اگر ارتفاع ساختمان بلند مرتبه بیش از 30 متر باشه، پله فرار در زیر زمین ها هم ادامه پیدا خواهد کرد.

طراحی پلان بر اساس دیاگرام ها و حیطه بندی

دیاگرام ها زبان اصلی معماری هستند. یه مثال ساده بزنم شما به عنوان راننده یک ماشین با راهنما زدن یا روشن شدن چراغهای ترمز موقع ترمز گرفتن به رانندگان پشت سر و کنارتان علامت میدهید چه تصمیمی دارید. کار دیاگرام ها توی معماری هم یه چیزی شبیه همینه یعنی با ترسیم دیاگرام ها آنچه که در پروژه تحلیل کردید و تصمیمی که برای پروژه دارید را بیان می کنید.

در سایت آموزش معماری ایکور انقدر ترسیم دیاگرام ها و حیطه بندی حائز اهمیت بوده که مقالات و آموزش های بسیاری در این زمینه برایتان تنظیم و منتشر کردیم مثل: آنالیز سایت معماری چیست؟ آموزش کامل مراحل + دیاگرام ها یا مقاله دیاگرام معماری و مقاله حیطه بندی در معماری، بنابراین اگر به اطلاعات کامل و بیشتر نیاز داری کافیه به این مقالات یا اصلا به بخش مقالات آموزشی سایت ایکور مراجعه کنی.

دیاگرام ها و حیطه بندی ها با توجه به اطلاعات معماری که از پروژه داریم فرم مناسب را شکل میدهند.

مثال 💡 :

فرم U و حیاط مرکزی برای موضوعات فرهنگی، کتابخانه مورد استفاده است.

فرم دایره و منحنی برای موضوعاتی مثل رستوران و نظرگاه ( از سوالات کنکور اسکیس ارشد) که دید و منظر اهمیت داه مناسب است.

نکات مربوط به ترسیم دیاگرام ها :

• هر دیاگرام کنار بخش خودش ترسیم شود. یعنی دیاگرام های مربوط به پلان در کنار پلان نمایش داده بشه یا دیاگرام مربوط به کانسپت در ابتدای شیت باشد.
• اول دیاگرام را با مداد و کم رنگ ترسیم کنید. بعد که جزئیات در اومد هر دیاگرام را روی اجرا نمایش بده.
• دیاگرام های ترسیمی نباید فقط برای پر کردن شیت باشه بلکه باید در شکل گیری اجزا نقش داشته باشه.
• برای ترسیم دیاگرام های اصولی حتما عنوان پروژه رو کامل و دقیق تحلیل کنید.( کلمه به کلمه)
• در ترسیم دیاگرام روابط که به 3 دسته عمده تقیم می شود: 1- فضای مهمان 2- فضای صاحب 3- فضای خدماتی، بسیار مهم که عنوان پروژه رو واژه به واژه تحلیل کنید.
• بر اساس ترسیم دیاگرام های حرکتی میتوان فرم ها را تعیین کرد.

ویدئوی آموزش نکات ترسیم دیاگرام ها :

نکات مربوط به ترسیم حیطه بندی :

حیطه بندی تاثیر مستقیم روی طراحی پلان و حجم داره. حدود 35 آیتم میشه که در اینجا 3 آیتم مهم برای شما بررسی کردیم. چنانچه به اطلاعات بیشتر نیاز داری مقاله حیطه بندی در معماری رو از دست نده. یا اگر نیاز داری کامل یادشون بگیری دوره آموزش طراحی پلان 0 تا 100 کامل آموزش دادم.

3 حیطه بندی از 35 آیتم حیطه بندی :

حیطه بندی نوعی جدا سازی فضاها به هر دلیلی است.

• حیطه بندی بر اساس وزن:

1. قطعاتی از ساختمان که وزن بیشتری دارن بر ای اینکه بار سازه رو بالا نبرن سعی میکنیم طبقات پایین یا در بخشی مجزا جانمایی کنیم.

مثال 💡:

در طراحی فضای کتابخانه: مخزن در پایین ترین قسمت سپس روی آن سالن مطالعات و بعد روی آن پژوهشکده طراحی می کنیم.

• حیطه بندی بر اساس امنیت:

1. در طراحی فضاها باید با رعایت سلسله مراتب دسترسی، امنیت لازم را تامین کنیم.

مثال 💡:

موضوع طراحی: کتابخانه

در طراحی کتابخانه سلسله مراتب دسترسی جهت تامین امنیت این گونه است: ورودی و بعد لابی، سالن مطالعه، قسمت روزنامه ها و نشریات و مجلات، بعد قیمت کتاب ها، سپس کتاب های مرجع و کتاب های خطی و نسخ دست نویس.

• فضاهای تهویه یا تخلیه :

1. بخش هایی که نیاز به تخلیه و تهویه دارند باید طوری جانمایی بشن که در برش یا مقطع کنار هم باشند.

مثال 💡:

فضاهایی که ایجاد زباله میکنن اطراف بنا که امکان تخلیه راحت باشه. یا فضاهایی که نیازمند تهویه هستن مثل سرویس ها در کنار هم قرر بگیرند تا داکت ها و رایزها در یک خط عمودی قرار گیرند

ویدئوی نکات ترسیم حیطه بندی + مثال :

طراحی پلان بر اساس عملکرد

طراحان در این بخش با بررسی نمونه های مختلف از عملکردهای متفاوت برای انتخاب فرم های مناسب استفاده میکنند.

نکته* : مشاهده و بررسی نمونه های مختلف از عملکردهای مختلف برای شرکت کنندگان کنکور اسکیس ارشد معماری بسیار موثر است.

مثال 💡:

نمونه های موردی زیر طراحی پلان برای مسجد، هتل و مهد کودک است. هر سه موضوع جز سوالات کنکور اسکیس ارشد معماری طی ادوار گذشته آزمون بوده است. دوره طراحی پلان 0 تا 100 ضوابطش رو آموزش دادم.

پلان بر اساس اقلیم

قبل از اینکه طراحی پلان و حتی حجم بر اساس اقلیم بررسی کنیم بزار همینجا یک نکته کنکوری بهت بگم: اگر برای کنکور اسکیس ارشد معماری آماده میشی قطعا میدونی خیلی وقت ها حتی یه بررسی ساده روی عنوان سوال بهت از اقلیم گفته، اما در مکان هایی که ظرفیت طراحی بیشتر از 20 نفره مثل طراحی موزه یا گالری برای 1500 نفر میتونی اقلیم رو در نظر نگیری.

اما وقتی از طراحی بر اساس اقلیم حرف میزنیم. منظور اینکه پلان و بعد فرم ایجاد شده متناسب با شرایط آب و هوایی منطقه باشه.

طراحی بر اساس اقلیم را به شکل خلاصه در تصویر زیر در تمام شرایط برایتان قرار دادم.

ارتباط کنکور عملی ارشد معماری با انواع طراحی پلان بر اساس مفاهیم

اگه کل این بخش رو با دقت مطالعه کرده باشی در هر مدل طراحی پلان یک اشاره ای به کنکور اسکیس معماری کردیم. زیراکه مدل های پایه برای آمادگی آزمون اسکچ ارشد دقیقا همین 6 گونه را شامل می شود. اگر امسال کنکور اسکیس ارشد معماری داری فقط اینکه چند نمونه عملکرد مختلف ببینی یا انواع اقلیم رو بشناسی یا کانسپت های دیگه رو بررسی کنی واقعا کافی نیست. باید یک نقشه راه داشته باشی تا این روند 6 گام رو از یک شاخه به شاخه دیگه نری و بتونی یک جمع بندی نهایی داشته باشی تا نتیجه مثبت بگیری.

سوالات پر تکرار انواع طراحی پلان

جمع بندی از انواع طراحی پلان معماری

انواع طراحی پلان معماری به طور کل به 4 دسته تقسیم میشه:

• از حجم
• پلان
• مفاهیم
• برداشت

که در این مقاله ما به بخش طراحی پلان معماری بر اساس مفاهیم پرداختیم. که شامل کانسپت / مقررات ملی / دیاگرام ها / عملکردها / ساختمان های بلندمرتبه و اقلیم است. این آموزش به شما کمک میکنه خیلی راحت تر برای طراحی پلان گام بردارید. بدانید چطور و از کجا شروع کنید. و در نهایت چطور پروژه رو ادامه بدید.